Maria Lichtmis: terugkeer van de zonnekracht
Op 2 februari, wanneer de eerste groene sprietjes uit de aarde omhoog komen en de eerste sneeuwklokjes hun kopjes naar buiten steken, wordt in de antroposofie de Lichtmis (ook wel Maria Lichtmis) gevierd. Een feestdag waarop je stil kunt staan bij de dagen die weer langer worden, de zonnekracht die toeneemt en de Aarde die langzaam wakker wordt. Oh zo welkom na de donkere maanden. Waar komt het feest van de Lichtmis vandaan, hoe hangt het samen met andere antroposofische jaarfeesten en waarom worden er op deze dag vaak pannenkoeken gegeten?
Beeld: Annefleur Beekman - 'Het Wol Feetje'
Hoewel de Maria Lichtmis tegenwoordig is vernoemd naar Maria, werd dit feest oorspronkelijk gevierd ter ere van Moeder Aarde, als vruchtbaarheids- en dankbaarheidsritueel. Tijdens de verspreiding van het Christendom heeft de kerk dit omgevormd tot een viering van de heilige moeder. Maar hoe je deze dag ook noemt, in de kern gaat het om het vieren van dat wat zorg voor ons draagt en ons voedt, en de zichtbare terugkeer van het licht.
Het is het laatste feest in een boog van lichtjesfeesten die in november start bij Sint Maarten. Deze feesten nodigen ons uit om stil te staan bij het ritme van de natuur en om dat ritme te integreren in ons eigen leven. Veertig dagen voor kerst, wanneer de dagen korter worden en de natuur haar levenskracht terugtrekt in wortels en knollen, brengen we met Sint Maarten symbolisch het licht mee naar binnen om het daar door de donkere dagen heen brandende te houden. Het is de start van een tijd van stilte, een tijd om niet alleen letterlijk, maar ook figuurlijk naar binnen te keren en onze aandacht te richten op ons eigen, innerlijke licht.
Veertig dagen na de kerst is het laatste lichtjesfeest: de Maria Lichtmis. Op deze dag sluiten we de donkere periode af en brengen we het licht symbolisch weer naar buiten, terug naar de Aarde. We vieren dat de natuur weer langzaam wakker begint te worden na haar winterslaap en de eerste tekenen van het voorjaar zich aandienen. Het is een afronding en begin ineen: het einde van de winterse dagen met de vele kaarsjes in huis en de start van een periode waarin we zelf weer meer en meer naar buiten gaan en ons licht, dat we in het donker hebben gekoesterd, met de wereld delen. Het is het uitgelezen moment om plannetjes die gedurende de winter vanbinnen hebben liggen rijpen tot bloei te laten komen.
Grote schoonmaak en... pannenkoeken!
Lange tijd, voor de huidige kalender, was februari de laatste maand van het jaar. Het woord februari komt van het Latijnse woord ‘februare’, wat ‘reinigen’ betekent. Het was de maand om het huis en jezelf te reinigen na de lange wintermaanden, zodat je met een nieuwe, schone energie het nieuwe jaar kon beginnen. Alhoewel tegenwoordig het nieuwe jaar al in december begint, kennen we deze drang om te reinigen in februari nog steeds. Het is bij uitstek de maand voor de algemeen bekende voorjaarsschoonmaak, om alle laatste kerst- en winterspullen op te ruimen en om te detoxen of vasten. Een traditie die hier ook bij past en die specifiek bij de Lichtmis hoort, is het omsmelten van alle kaarsrestjes die over zijn gebleven uit de donkere wintertijd. De gesmolten was kan je met een lont in kuiltjes in de aarde gieten (let wel op dat je dit alleen met bijenwas doet) en daar aansteken, om zo de beweging van binnen naar buiten symbolisch te maken en het licht letterlijk terug te geven aan de Aarde.
Een andere traditie die bij de Lichtmis hoort, is het eten van pannenkoeken. Die zijn rond en goudkleurig als de zon waar we zo naar uitkijken. Dit gebruik stamt nog uit vroegere tijden, waarbij 2 februari en 11 november de enige dagen waren waarbij de plattelandsbevolking van werk of hoeve mocht veranderen. ’s Avonds werd dat gevierd met het eten van zogenaamde haardkoeken, die later evolueerde tot koeken uit de pan. Naar verluidt brengt het eten van pannenkoeken op deze dag voorspoed voor de rest van het jaar. Als dàt geen goede reden is om pannenkoeken te eten!?
