Patenten op planten?
"Het is niet van jou, het is van de natuur"
De ontwikkeling van Nieuwe Genomische Technieken (NGT’s) binnen de groenteveredeling is één van de redenen dat Odin zich sterk maakt voor zaadvaste rassen. Door deze nieuwe technieken en de dreigende versoepeling van genetische modificatie door de EU, komt het kwekersrecht* onder druk te staan en is de kans groot dat er in de nabije toekomst veel meer patenten komen op plantenrassen en planteigenschappen. Theo Boon, ontwikkelmanager zaadvaste rassen bij Odin, vertelt meer over de risico’s.
“Een patent is een geregistreerd eigendomschap, zoals een octrooi binnen de techniek. Dit is uitgevonden om innovaties te beschermen. Je vindt iets uit, vraagt octrooi of patent aan en het is vervolgens van jou. Het is economisch bezit geworden van diegene die eigenaar is van het patent. Binnen de techniek en wetenschap is dit een standaardprocedure. Om dit met planten te gaan doen, is gek. Iets wat uit de natuur komt tot jouw eigendom maken.”
“De volgende stap die nu voorbereid wordt, is dat NGT’s toegestaan gaan worden, wat zal leiden tot een toename in patenten op planteigenschappen. CRISPR-Cas is zo’n NGT die werkt met het muteren van planteigenschappen op DNA-niveau. Wanneer een planteigenschap gepatenteerd wordt, bijvoorbeeld een soort mais die koude-resistent is, is die eigenschap van jou. Wie dezelfde eigenschap ontdekt met klassieke veredeling, mag die eigenschap niet gebruiken. Hierdoor kan soms 10 jaar werk weggegooid worden. De eigenaar van het patent kan met een marker vaststellen of zijn eigenschap in de mais van een andere veredelaar zit en vervolgens schadeclaims indienen. Op deze manier ontstaat een machtsconcentratie van een klein aantal agrotechbedrijven die zich met veel geld deze dure technieken kunnen veroorloven, waarbij de klassieke veredeling in gevaar komt. Daarbij komt dat telers die hier niet aan mee kunnen of willen doen, zoals biologische boeren, door kostbare testmethodes of keurmerken zullen moeten aantonen dat zij gentech-vrij zijn.”
“De consument komt als laatste in de keten van dit verhaal die last gaat krijgen van deze ontwikkelingen. Als je planten met bepaalde eigenschappen alleen nog van bepaalde bedrijven kunt kopen, gaat de prijs omhoog. Het kan ook zo zijn dat boeren bepaalde rassen zo duur vinden dat ze het zaad hiervan niet kopen, wat kan zorgen voor minder keuze. Voor Odin gaat het vooral om het ethische principe. Je haalt iets uit de natuur, stopt het in een eigen plant en zegt: ‘het is van mij’. Want het is niet van jou, het is van de natuur en het gaat om fundamentele rechten van toegang tot de natuur.”
“Het patent op plantenrassen en planteigenschappen is een volstrekt asociaal principe. De natuur is van iedereen, daar kun je geen eigendom op claimen. Handel in planteneigenschappen, die gewoon in de natuur voorkomen, stel je voor! Bij Odin werken we voortdurend aan het alternatief en zetten we vol in op zaadvaste rassen, ongeacht de ontwikkelingen rondom gentech en patenten. Wat ik regelmatig zeg is dat zaadvast betekent dat je leven doorgeeft en vrij beschikbaar maakt en dat hybriden en gentech gaan over leven voor jezelf houden. Patenten zijn hierin een instrument. No patents on seeds!”
*Veredelaars in Europa en een aantal andere landen werken nu met het kwekersrecht. Een ras mag zonder toestemming door veredelaars worden gebruikt om nieuwe rassen te maken als deze duidelijk verschilt van het eerdere ras. Dit geeft een goede balans tussen stimuleren en beschermen van innovatie in veredeling.
Zaadvaste rassen bij Odin
Er is een grote urgentie voor de biosector in Nederland en Europa om te werken aan meer vrij verkrijgbare, biologisch veredelde, gentechvrije groenterassen. Op Odin-boerderij De Beersche Hoeve wordt gewerkt aan de veredeling en vermeerdering van zaadvaste rassen. Hiermee zijn boeren en telers niet afhankelijk van grote zaadleveranciers waar zij ieder jaar opnieuw zaad moeten inkopen, maar kunnen zij zelf hun patentvrije zaad bewaren uit hun oogst, om gewassen te telen die aangepast zijn aan lokale omstandigheden en op die manier bijdragen aan diversiteit van zaadgoed.
Wat zijn zaadvaste groenten en waarom is dat belangrijk? Check onze video.
